HANU
 
 
Picture of Đào Thanh Huyền
Chuyện về Rùa Hồ Gươm …không phải ai cũng biết
by Đào Thanh Huyền - Sunday, 13 September 2009, 10:05 PM
 

Rùa Hồ Gươm đã gắn liền với Thăng Long- Đông Đô- Hà Nội,; Rùa đã là di sản vô giá gắn với những Truyền thuyết Lịch sử-Văn hoá linh thiêng từ mấy ngàn năm nay. Vậy mà, câu chuyện thật sau đây của những người trong cuộc từ lâu đã trở thành “những kỷ niệm của lịch sử”, nhưng không phải ai cũng biết.

Hầu hết khách thập phương mỗi lần có dịp đi dọc theo Cầu Thê -Húc, tham quan Đền Ngọc Sơn, đều muốn chiêm ngưỡng tiêu bản Rùa Hồ Gươm hàng mấy trăm năm tuổi. Từ những cuộc gặp gỡ các chứng nhân của lịch sử, Báo Tổ Quốc đã ghi lại một số câu chuyện khá thú vị về Rùa Hồ Gươm.

Chuyện về “Cụ Rùa “ trong tủ kính :

Vào khoảng 10 giờ sáng ngày 28 tháng 04 năm 1968, một người dân tới trụ sở Công An khu Hoàn Kiếm –Hà Nội (số 2 phố Tràng Thi - 50 phố Lê Thái Tổ), báo tin với kíp trực khi thấy rất nhiều người tập trung ở khu vực Hồ Gươm gần nhà Thủy Tạ để xem Rùa nổi, yêu cầu cần giải tán gấp đề phòng máy bay Mỹ đến bắn phá sẽ có thương vong lớn. Nhận thấy ý kiến người dân là đúng, Đội trưởng Đội cảnh sát hình sự Trần Phương- chỉ huy trực ban ngày hôm ấy (bây giờ là Trung tá Trần Phương đã nghỉ hưu) đã cùng anh Thuận- một trinh sát trẻ ra ngay hiện trường. Hai người đạp xe mới đến đoạn Khách sạn Phú Gia-Câu lạc bộ Thống Nhất lúc bấy giờ đã thấy khoảng vài chục người xúm xít cạnh hồ. Ngay sát mép hồ là một Cụ Rùa rất to nổi ngay sát bờ. Trên mai rùa là một đám bọt màu hồng to như cái mũ nổi sùi lên.

Đội trưởng Trần Phương và trinh sát Thuận một mặt yêu cầu mọi người khẩn trương giải tán, phòng lúc báo động sẽ không kịp xuống hầm; mặt khác dùng đòn gánh đẩy rùa ra xa bờ. Nhưng không hiểu sao, cụ Rùa chẳng tỏ ra sợ hãi, lại cứ từ từ bơi vào bờ như không cần biết đến sự “giúp đỡ” của con người.Lúc này hai chiến sĩ Công an mới nhìn rõ đám bọt trên mai rùa là máu, chứng tỏ rùa bị thương có thể do mảnh đạn từ hai ngày hôm trước khi máy bay Mỹ ném bom bãi Phúc Tân (Hà Nội)? Đội Trưởng Phương cử ngay anh Thuận về báo cáo cấp trên, và chỉ một lúc sau nhận được chỉ thị của Chủ tịch Trần Duy Hưng từ UBND thành phố Hà Nội yêu cầu: “Sở công An, Sở Y Tế và Công ty Công viên cây xanh bằng mọi cách phải cứu chữa vết thương cho Rùa Hồ Gươm – một loài động vật đã gắn với truyền thuyết linh thiêng của Lịch sử” .

Kế hoạch chờ công ty công viên cây xanh mang xe cẩu đưa Cụ Rùa lên bờ chưa kịp triển khai thì Đài truyền thanh Hà Nội thông báo: “Đồng bào chú ý! Máy bay địch cách Hà Nội 100 cây số, các lực lượng vũ trang sẵn sàng chiến đấu!” và còi báo động vang lên liền ngay sau đó. Khi mọi người tản xuống hầm, hai chiến sĩ công an vẫn đứng lại trông cụ rùa. Ngay lúc ấy một chiếc xe Volga màu đen đeo biển ngoại giao đỗ lại. Đó chính là Tuỳ viên văn hoá của Đại sứ Quán Liên Xô , ông nói tiếng Việt rất sõi:” Chưa bao giờ tôi được thấy rùa lớn thế này. Tôi muốn về lấy máy quay hình ảnh này”…

Theo chỉ thị của thành phố, cụ Rùa được nhanh chóng chuyển về căn nhà số 90 phố Thợ Nhuộm (Di tích căn nhà ngày xưa nơi Tổng Bí Thư đầu tiên -đồng chí Trần Phú viết bản luận cương của Đảng) để bác sĩ thú y chữa trị vết thương. Một thùng thuốc kháng sinh Pê-ni-xi-lin – loại thuốc quý hơn vàng trong thời chiến được ngành y tế Hà Nội chuyển đến. Theo đề nghị của bác sĩ, muốn chữa được trước hết phải duy trì nhiệt độ mát như dưới nước, vì trong phòng nóng rùa sẽ không chịu nổi. Chỉ sau 15 phút, Xí nghiệp nước đá đã chở đến tám cây đá lớn xếp xung quanh rùa trong lúc bác sĩ điều trị vết thương. Phải nhớ và sống lại thời kỳ chiến tranh mới thấy được tám cây nước đá là đắt giá như thế nào. Mùa hè ngột ngạt, nóng nực, khô khát để có một viên đá nhỏ uống giải khát là hiếm hoi, quý giá vô cùng.

Đến 14 giờ cùng ngày, “cụ Rùa” chết. Lãnh đạo thành phố giao cho ngành Công an làm rõ nguyên nhân cái chết; giao cho Công ty công viên thực hiện bảo quản giữ gìn tiêu bản Rùa Hồ Gươm để trưng bày cho nhân dân biết. (Hiện nay “cụ” Rùa vẫn còn được đặt trong tủ kính tại Đền Ngọc Sơn – Hà Nội).

Cụ Rùa - di sản vô giá (Ảnh: Phạm Quyên)

Thực hiện khám nghiệm, xác định “Cụ Rùa” dài 2 mét 10, chiều rộng 1m20, nặng 250 kg, trên mai rùa có một lỗ thủng tròn, đường kính rộng 3cm, thủng xuống phổi của rùa, gây mất nhiều máu và có thể là nguyên nhân làm rùa không sống nổi. Kiểm tra bên trong không có mảnh đạn, đầu đạn nào. Trong bao tử rùa vẫn còn năm con cá mè dài khoảng 40 cm và mười hòn sỏi đá to bằng trứng gà, trứng vịt- chính là công cụ nghiền thức ăn để nuôi sống cụ rùa bao năm. Chuyên gia giải phẫu xác định tuổi của rùa thuộc loại “ Cụ ông”, có độ tuổi trên 900 năm.

Đội trưởng Phương và Trinh sát Thuận được tiếp tục giao nhiệm vụ điều tra tìm ra “hung thủ” nào đã đâm “cụ rùa”.

Không mấy khó khăn, hai chiến sĩ xác định được ngày hôm trước 27 tháng 4 năm 1968, Quốc doanh Cá thuộc Công ty thực phẩm Hà Nội được phép tổ chức đánh bắt cá ở Hồ Gươm. Nguồn tin từ một số nhân viên Quốc doanh Cá cho hay là Công ty có thuê bảy người bên ngoài thực hiện việc đánh bắt cá. Trong lúc thuyền của ông Thu (nhân sự thuê bên ngoài) thả lưới vét, thì có một cụ rùa rất to bám vào lưới, gỡ mãi không ra, thậm chí còn bị cụ rùa kéo cả thuyần đi. Buông tay ra thì mất lưới, không đánh được cá, có khi còn chìm cả thuyền. Bực bội, ông Thu ghìm rùa vào cạnh thuyền, lấy xà -beng đâm mạnh vào mai rùa, xuyên thủng cả vào trong.Có lẽ vì đau đau quá, rùa mềm móng, ông Thu mới gỡ được lưới.Do thọc sâu quá, phải khó khăn lắm, ông Thu mới rút được xà-beng ra.Như vậy là” thủ phạm” làm chết rùa đã được xác định và bị truy tố theo pháp luật.

Song, có lẽ vì biết được hậu quả của việc mình làm nên ông Thu trốn biệt . Mặc dù các trinh sát điều tra biết được quê ông Thu ở huyện Vũ Thư (tỉnh Thái Bình) nhưng không tổ chức truy tìm vì tình hình chiến tranh bắn phá ngày càng ác liệt. Sự việc được bỏ qua, không còn ai nhắc đến nữa.

Tưởng mọi chuyện đã xong, cuối năm 1968, công an khu Hoàn Kiếm Hà Nội lại nhận được một văn bản của Chủ tịch Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền nam Việt Nam- Nguyễn Hữu Thọ hỏi thăm về cái chết của Cụ Rùa Hồ Gươm, khiến những người trong cuộc lại một lần nữa phải giải trình cặn kẽ nguyên nhân, để có cơ sở giải thích cho một số kiều bào ta ở nước ngoài đang quan tâm về việc này.

Hai lần giải cứu “Ông Rùa”:

Những ngày đầu cách mạng tháng Tám thành công (1945) dạo ấy, nước sông Hồng lên to, trời vẫn mưa rất nhiều.Đứng trên đê, cho chân xuống có thể khỏa tới mặt sông. Nước Hồ Gươm ngập tràn tới phố Bảo Khánh. Trên mặt đường Lê Thái Tổ, một “cụ Rùa” to bằng vành bánh xe đạp bò lổm ngổm. Một ông lái xe ba -gác bắt gặp, thấy rùa to quá bèn bắt, lật ngửa ra, đặt lên xe, kéo về tận nhà ở phố Phan Phù Tiên, với dự tính làm một bữa rượu “liên hoan” no say với mấy vị hàng xóm. Nhận được tin quần chúng, Công an Quận I- Hà Nội lúc bấy giờ, đã nhanh chóng cử hai chiến sĩ truy đuổi tới tận nhà đối tượng. Lúc ấy “cụ Rùa – tù binh ” vẫn còn nằm phơi bụng trên xe ba gác.Cùng chứng kiến sự việc này từ đầu tới cuối có công an viên Lê Thế Hùng – chiến sĩ lực lượng Công an Xung phong ( Nay là cán bộ nghỉ hưu đã ngoài 80 tuổi vẫn còn sống tại Hà Nội).

Mười một năm sau, (1956), một cơn bão đổ bộ vào Hà Nội, cây cối đổ ngổn ngang. Một lần nửa nước Hồ Gươm lại tràn lên phố Bảo Khánh. Trước cửa Đền Hàng Trống lại một “cụ rùa” đang bò trên mặt đường. Mưa như trút nước. Không có đèn. Trời tối như mực.Một ông Xích lô đang cố chạy xe về nhà, tình cờ phát hiện, liền nhảy xuống, hai tay bê mai “cụ rùa”, cố sức đặt vào xe, rồi dẩy vội vào ngõ Hàng Hành. Sau đó, một mình ông ta dùng dây thừng thắt vào cổ “cụ rùa” kéo lên xà nhà để chuẩn bị xẻ thịt.Được sự giúp đỡ của quần chúng, một lần nữa Công an Quận I – Hà Nội lại kịp thời can thiệp giải cứu cho cụ rùa này. Nhưng do bị dây thừng thít chặt cổ khi treo lên xà nhà, nên rùa rất yếu. Để phục hồi cho Rùa, UBND Hà Nội đã cho thả cụ rùa này ở ao bán nguyệt cạnh chân núi Nùng trong khuôn viên Vườn Bách Thảo (Hà Nội).

Những giả thiết thú vị

Có thể ở Hồ Hoàn Kiếm có hai “Cụ Rùa” lớn tuổi nhất: Một “cụ Rùa ông” và một “cụ Rùa bà”. Cụ Rùa Ông đã chết do bị đâm thủng mai, còn cụ Rùa bà to hơn một chút , thỉnh thoảng vào các ngày đầu mùa hạ, khi tháp rùa còn cỏ mọc, cụ Rùa bà thường thích ngoi lên phơi nắng như ngóng mong cụ Rùa ông đi đâu mãi chưa về? Thỉnh thoảng cụ rùa bà vươn đầu lên cho người hiếu kỳ quay phim, chụp ảnh, đăng báo, bàn luận với nhau… rồi cụ lại lặn xuống lòng hồ nghỉ ngơi.


(Ảnh: Phạm Quyên)

Ngoài ra, còn có hai: Một “ông Rùa” và một “bà Rùa” to bằng bánh xe đạp. Nay chỉ còn một vị sống tại Hồ Gươm “chăm sóc” Cụ bà, còn một vị đã đi ở riêng tại hồ bán nguyện Vườn Bách Thảo như đã kể ở trên.

Như vậy, rất có thể trong lòng hồ Hoàn Kiếm chỉ còn có một “Cụ Rùa bà” và một “Rùa ông” (chắc là con trai cụ ?) to nặng hơn một tạ. Ngoài ra chắc chắn còn có nhiều rùa nhỏ con, cháu, chắt, chút, chít…nặng khoảng một, hai cân trở lên do người dân phóng sinh thả xuống hồ để lấy phước trong những lần Lễ- Tết mà thôi.

Hà Nội, tháng Tám- mùa Thu 2008